Bàn thờ cao cấp thường được mua một lần và giữ rất nhiều năm. Gỗ tốt và lớp sơn nhiều lớp đã lo phần lớn độ bền, phần còn lại nằm ở cách nhà mình lau, đặt và dùng hằng ngày. Bài này gom những việc nhỏ giúp mặt sơn giữ màu, gỗ không bị ẩm, gian thờ không ám khói, kèm những thói quen tưởng vô hại nhưng làm bàn thờ xuống cấp nhanh.
I. Hiểu lớp sơn trước khi lau
Bàn thờ Dànam có hai kiểu hoàn thiện. Phần lớn màu là sơn bệt: Đen Huyền, Bạch Kim, Vàng Kim, Trắng Sứ, Trắng Tuyết, Nâu Kim. Hai màu Nâu Bách và Nâu Vang là sơn PU, còn thấy vân gỗ bên dưới. Cả hai đều dùng sơn Sherwin Williams (Inchem) qua 5 lớp, chịu được trầy xước nhẹ, nhưng vẫn là một lớp màng phủ trên gỗ. Mọi cách chăm sóc dưới đây đều nhằm một việc: giữ lớp màng đó nguyên vẹn, vì khi màng sơn còn kín thì hơi ẩm và bụi bẩn không chạm được vào gỗ.
Muốn biết thêm từng màu khác nhau ra sao, xem bài màu sơn bàn thờ.
II. Lau bụi hằng ngày và hằng tuần
- Dùng khăn mềm, khô. Khăn sợi microfiber hoặc khăn cotton sạch, lau theo một chiều. Không dùng khăn đã dính dầu mỡ ở bếp.
- Lau ẩm thì vắt thật kiệt. Khăn chỉ hơi ẩm, lau xong đi lại ngay bằng khăn khô. Nước đọng ở mép và chân bàn là thứ làm gỗ hút ẩm lâu ngày.
- Không dùng hoá chất mạnh. Cồn, xăng thơm, nước tẩy, nước lau kính có amoniac và các loại bột cọ rửa đều làm mờ hoặc rỗ mặt sơn. Vết bẩn khó thì dùng nước pha rất loãng xà phòng trung tính, lau nhẹ rồi lau khô.
- Chú ý chỗ khó với. Khe giữa các bậc tam cấp, hoạ tiết khối và gờ chân là nơi bụi đọng. Dùng chổi lông mềm quét trước, lau sau.
Màu tối như Đen Huyền hay lộ bụi và dấu tay, màu sáng như Trắng Tuyết, Trắng Sứ thì dễ thấy vệt khói và vết ố. Với hai nhóm màu này, lau khô nhẹ vài ngày một lần sẽ đỡ hơn nhiều so với để dồn rồi phải chà mạnh.
Phần lau dọn theo nghi lễ (ngày nào lau, lau bát hương thế nào, khấn ra sao) có ở bài 7 bước lau dọn bàn thờ. Bài này chỉ nói về việc giữ gỗ và sơn.
III. Chống ẩm, nhất là mùa nồm
Gỗ dẻ gai của Dànam được xẻ sấy trước khi đưa vào sản xuất, các mảng lớn dùng gỗ kỹ thuật để hạn chế cong vênh. Dù vậy, độ ẩm trong nhà vẫn là thứ ảnh hưởng nhiều nhất tới đồ gỗ, đặc biệt mấy tuần nồm ở miền Bắc.
- Khi trời nồm, đóng bớt cửa, bật máy hút ẩm hoặc chế độ làm khô của điều hoà. Mặt bàn đọng hơi nước thì lau khô ngay, đừng để tự bay hơi.
- Chừa một khe nhỏ sau lưng bàn với tường, nhất là tường ngoài hoặc tường giáp nhà vệ sinh, để không khí lưu thông, hơi ẩm từ tường không ngấm sang gỗ.
- Tránh đặt sát chỗ có nước: cây cảnh tưới hằng ngày, bể cá, cửa sổ hay bị hắt mưa.
- Bình hoa, chén nước nên có đĩa lót. Nước tràn ra mặt bàn qua đêm có thể để lại vòng mờ trên mặt sơn.
IV. Nắng, điều hoà và nguồn nhiệt
Nắng chiếu thẳng nhiều giờ mỗi ngày làm màu sơn nhạt dần không đều: mảng hứng nắng nhạt, mảng bị che vẫn đậm. Nếu gian thờ cạnh cửa sổ hướng tây, nên có rèm mỏng. Gió điều hoà thổi thẳng vào bàn thờ làm gỗ khô nhanh một phía, lâu ngày dễ hở mối ghép, nên chỉnh cánh gió hướng khác. Đèn sưởi, bếp, máy sấy cũng nên để xa.
Những vị trí nên tránh khi đặt bàn thờ (đối cửa, giáp nhà vệ sinh, sát bếp) được nói kỹ ở bài cách bố trí bàn thờ gia tiên.
V. Khói hương, nến và tàn nhang
Khói hương là thứ làm gian thờ xuống màu nhanh nhất mà ít ai để ý: trần và mảng tường phía trên bàn thờ ngả vàng, mặt sơn sáng màu bám một lớp mờ. Một vài cách giảm:
- Dùng tấm chắn ám khói phía trên bàn thờ để hứng khói thay cho trần, nhất là nhà trần thấp hoặc trần thạch cao sơn trắng.
- Chọn hương ít khói và thắp vừa đủ, không để nhiều nén cháy cùng lúc trong phòng kín.
- Tàn hương rơi thì để nguội rồi mới quét, đừng lau khi tàn còn nóng vì dễ để lại vệt cháy trên mặt sơn.
- Sáp nến chảy ra mặt bàn thì chờ sáp cứng lại, gỡ nhẹ bằng thẻ nhựa, không cạo bằng dao hay vật kim loại.
Các mẫu tấm chắn khói làm cùng bộ với bàn thờ xem ở danh mục tấm chắn ám khói.
VI. Những thói quen làm bàn thờ xuống cấp nhanh
- Kéo lê bàn thờ trên sàn khi lau nhà. Nên nhấc cả hai đầu, hoặc dán miếng lót nỉ dưới chân.
- Đặt bát hương đá, tượng nặng sát mép bàn hay kéo trượt trên mặt sơn. Nên nhấc lên rồi đặt xuống, lót một tấm vải mỏng nếu đồ thờ có đáy nhám.
- Dán băng dính, móc dính lên thân bàn để treo đèn hay câu đối. Khi bóc ra thường kéo theo cả lớp sơn.
- Để trái cây chín nẫu, hoa héo trên bàn nhiều ngày. Nước từ hoa quả hỏng chảy ra rất khó lau sạch.
- Xịt nước lau bàn trực tiếp lên mặt sơn. Nên xịt vào khăn trước.
VII. Khi chuyển nhà hoặc dời bàn thờ
Tháo hết đồ thờ, bọc riêng từng món. Bàn thờ quấn chăn hoặc màng xốp ở các góc và cạnh, nơi dễ va nhất. Bàn nhiều bậc, nhiều khối nên khiêng đứng, không lật nghiêng. Đến nhà mới, để bàn vài ngày cho quen độ ẩm phòng rồi mới bày đồ thờ lại. Phần nghi lễ khi dời bàn thờ (xem ngày, khấn, bao sái) có ở bài xem ngày chuyển bàn thờ gia tiên và cách bao sái bàn thờ.
VIII. Câu hỏi thường gặp
Có cần đánh xi hay dầu bóng cho bàn thờ sơn không?
Không cần. Xi và dầu bóng dành cho gỗ lau dầu hoặc gỗ mộc. Trên mặt sơn bệt hay sơn PU, chúng chỉ để lại lớp nhờn bám bụi và có thể làm mặt sơn loang màu. Lau khô sạch là đủ.
Mặt sơn bị xước nhẹ thì làm sao?
Vết xước nông thường chỉ thấy khi soi nghiêng, lau sạch là bớt rõ. Vết sâu tới gỗ thì đừng tự dùng bút sơn hay sơn xịt mua ngoài vì khó khớp màu và độ bóng; nên liên hệ Dànam để được hướng dẫn theo đúng màu và loại sơn của bàn.
Bàn thờ màu sáng có nhanh ố không?
Màu sáng không ố nhanh hơn, chỉ là vết khói và vết nước dễ nhìn thấy hơn. Có tấm chắn khói, thắp hương vừa phải và lau khô đều thì Trắng Sứ, Trắng Tuyết vẫn giữ được sắc sáng.
Mua bàn thờ cao cấp nên xem gì để sau này đỡ phải lo?
Loại gỗ, cách xử lý gỗ, số lớp sơn và mối ghép. Những điểm nên tự kiểm tra bằng mắt và bằng tay khi xem mẫu có ở bài 8 điểm kiểm tra bàn thờ cao cấp.
Tổng quan về tiêu chí nhận biết và các dòng bàn thờ cao cấp có ở bài bàn thờ cao cấp.
