Không ít gia đình đang ở yên một chỗ nhưng muốn đổi chiếc bàn thờ cũ: gỗ đã sẫm màu, mặt bàn cong, sơn bong, hoặc đơn giản là cả căn nhà vừa sửa lại mà góc thờ vẫn nằm ở một kiểu khác hẳn. Khác với chuyện sắm bàn thờ cho nhà mới, ở đây bàn thờ đang có người thờ, bát hương đang đặt, đồ thờ đang dùng. Bài này đi theo đúng thứ tự việc: có nên thay không, đo gì, giữ lại món nào, ngày thay làm những gì và chiếc bàn cũ xử lý ra sao.
I. Khi nào nên thay bàn thờ cũ?
- Gỗ hỏng: có lỗ mọt li ti, bột gỗ rơi ở chân bàn, mặt bàn võng hoặc nứt. Bàn hỏng mà vẫn để thờ thì bát hương, đồ thờ đặt trên đó không còn chắc chắn.
- Bề mặt xuống cấp: sơn bong từng mảng, ám khói đen không lau được, mặt gỗ ố nước.
- Không còn hợp căn phòng: nhà sửa lại theo kiểu hiện đại, bàn thờ cũ to và sẫm màu làm góc thờ lạc hẳn khỏi phần còn lại của nhà.
- Sai cỡ: bàn quá chật nên đồ thờ phải đặt chồng chéo, hoặc quá to so với chỗ đặt.
Nếu chỉ vì muốn đổi màu mà bàn còn chắc, anh chị có thể cân nhắc giữ bàn và làm thêm vách hoặc tấm ốp hậu phía sau. Nhiều góc thờ trông khác hẳn chỉ nhờ phần nền này.
II. Đo những gì trước khi chọn bàn mới
Bàn thờ mới thường đặt lại đúng chỗ cũ, nên đo ngay khi bàn cũ còn đứng đó là dễ nhất.
- Chỗ đặt: chiều rộng mảng tường, độ sâu còn lại tính từ tường ra (để còn lối đi và chỗ đứng thắp hương), chiều cao tới trần. Bàn thờ treo thì đo thêm từ sàn tới mặt bàn cũ để biết độ cao gia đình đã quen.
- Đồ thờ đang dùng: đường kính bát hương, chiều cao ảnh thờ, bộ đỉnh đồng hoặc chân nến nếu có. Mặt bàn mới phải đặt được hết những món này mà còn khoảng trống phía trước cho chén nước, đĩa quả.
- Đường mang vào: cửa, cầu thang, thang máy. Bàn thờ đứng nguyên khối cần đo kỹ hơn bàn thờ treo.
Số đo từng cỡ Tiểu, Trung, Đại của năm dòng gia tiên Dànam có ở bài bàn thờ hiện đại cỡ Tiểu, Trung hay Đại; nguyên tắc chung về kích thước có ở bài kích thước bàn thờ.
III. Giữ lại gì, thay gì
- Bát hương: phần lớn gia đình giữ nguyên bát hương đang thờ khi đổi bàn. Việc thay hoặc bốc bát hương là chuyện riêng, nên hỏi người lớn trong nhà hoặc người làm lễ quen của gia đình, đừng gộp vào ngày thay bàn chỉ vì tiện.
- Ảnh thờ, bài vị: giữ nguyên. Có thể lau sạch, thay khung nếu khung cũ đã hỏng.
- Đèn, lọ hoa, mâm quả: tuỳ màu bàn mới. Bàn sơn màu sáng đi với đồ đồng sẫm hoặc đồ sứ trắng sẽ khác nhau khá nhiều. Cách chọn đồ thờ hợp màu bàn có ở bài bàn thờ gia tiên hiện đại.
IV. Ngày thay bàn thờ: thứ tự việc thường làm
Phong tục mỗi vùng, mỗi nhà một khác. Dưới đây là trình tự nhiều gia đình vẫn theo; anh chị điều chỉnh theo nếp nhà mình.
- Chọn ngày: nhiều nhà xem ngày trước khi động tới bàn thờ. Cách xem ngày và nghi thức khi dời bàn thờ có ở bài xem ngày tốt chuyển bàn thờ gia tiên.
- Thắp hương xin phép: trước khi hạ đồ thờ, gia chủ thắp hương, khấn báo việc thay bàn.
- Hạ đồ thờ: chờ hương tàn, hạ từng món xuống chỗ sạch và cao ráo, bát hương đặt riêng, có khăn phủ. Người hạ bát hương thường là gia chủ.
- Tháo bàn cũ, lắp bàn mới: lau sạch tường và sàn chỗ đặt. Với bàn treo, kiểm tra kệ đã chắc rồi mới bày đồ lên.
- Bày lại và làm lễ an vị: đặt bát hương vào giữa trước, sau đó tới ảnh thờ, đèn, hoa, quả. Thứ tự từng món có ở bài bày đồ thờ trên bàn thờ hiện đại.

V. Đổi từ bàn đứng sang bàn treo, hoặc ngược lại
Đây là lúc nhiều nhà nhân dịp thay bàn để đổi luôn kiểu. Mỗi chiều đổi có một việc cần kiểm.
- Từ bàn đứng sang bàn treo: tường phải chịu được tải. Tường gạch hoặc bê tông bắt vít trực tiếp được; tường thạch cao hoặc vách nhẹ thì cần gia cố khung bên trong trước. Kiểm tra đường điện, đường nước đi ngầm trong tường trước khi khoan. Các bước lắp có ở bài cách lắp bàn thờ treo tường.
- Từ bàn treo sang bàn đứng: bàn đứng chiếm sàn, nên đo lại độ sâu và lối đi. Lỗ vít của kệ cũ trên tường có thể trám và sơn lại, hoặc che bằng tấm ốp hậu. Khi nào nên chọn bàn đứng có ở bài bàn thờ đứng hiện đại.

VI. Bàn thờ cũ xử lý thế nào?
Không có một cách đúng cho mọi nhà. Những cách thường gặp:
- Bàn đã hỏng, mục: nhiều gia đình hoá (đốt) bàn thờ gỗ cũ ở chỗ sạch sẽ, sau khi đã làm lễ.
- Bàn còn tốt: chuyển về nhà thờ họ, cho người thân cần dùng để thờ, hoặc cất giữ.
- Điều thường được kiêng: bán bàn thờ cũ như đồ cũ, hay đem dùng vào việc khác như làm kệ để đồ.
Nếu còn phân vân, cách an toàn nhất là hỏi người lớn trong họ, vì bàn thờ cũ thường gắn với nếp riêng của từng gia đình.
VII. Câu hỏi thường gặp
Thay bàn thờ có phải thay bát hương không?
Không bắt buộc. Phần lớn gia đình giữ nguyên bát hương đang thờ và chỉ thay bàn. Nếu muốn thay bát hương, nên làm như một việc riêng và hỏi người làm lễ quen của gia đình.
Bàn mới có nên đặt đúng chỗ bàn cũ không?
Nếu chỗ cũ vẫn ổn thì đặt lại đúng chỗ là đơn giản nhất. Nếu nhà vừa sửa và muốn đổi chỗ, những vị trí cần tránh trong căn hộ, nhà phố có ở bài bàn thờ cho căn hộ chung cư và bàn thờ cho nhà phố.
Bàn thờ cũ ám khói, bàn mới có bị như vậy không?
Khói hương bám vào mặt bàn, tường và trần theo thời gian. Bàn sơn kín dễ lau hơn gỗ để mộc, còn trần thì nên có tấm chắn. Cách chọn tấm chắn có ở bài tấm chắn ám khói bàn thờ.
Muốn xem bàn mới có vừa chỗ cũ không thì làm thế nào?
Anh chị gửi ảnh góc thờ hiện tại kèm số đo ở trang liên hệ để Dànam tư vấn dòng và cỡ. Năm dòng bàn thờ hiện đại của Dànam, như Vạn Liên hay Nhật Quang, được giới thiệu ở trang bàn thờ hiện đại.